ΣΑΛΟΤΗΤΑ : Η ΘΕΙΑ ΤΡΕΛΑ ΚΑΙ ΟΙ ΑΝΑΡΧΙΚΟΙ ΤΗΣ ΟΡΘΟΔΟΞΙΑΣ

5/5 (1)

« Η ζωή και η αλήθεια του “άλλου κόσμου” είναι αντίθετη από την ζωή και την αλήθεια του κόσμου αυτού. Ο άνθρωπος του “άλλου κόσμου”, πρέπει με τη ζωή του να δείξει αυτή την αντίθεση. Έτσι ο Σαλός, συνδυάζοντας τη μεγαλύτερη αυτοεγκατάλειψη και αυτοταπείνωση με τον μεγαλύτερο ηρωισμό, προσπαθεί να ανατρέψει τα κατεστημένα όταν αυτά δεν εξυπηρετούν ανώτερους σκοπούς και καταντούν κενό γράμμα μιας φορμαλιστικής ηθικής και ενός κοινωνικού ευπρεπισμού.»
Ernst Benz

Πόσες φορές σας έχει τύχει να ακούσετε την φράση «σάλεψες ;», ή τον χαρακτηρισμό, «αυτός είναι σαλεμένος», που σημαίνει ότι αυτός για τον οποίο αναφερόμαστε τα έχει χαμένα, είναι τρελός, ή δεν ξέρει τι κάνει. Και όμως η φράση αυτή, δηλαδή το «σαλεμένος», πέρα από την κοινή της καθημερινή χρήση, περιέχει μια από τις πιο ενδιαφέρουσες και σημαντικές θρησκευτικές διαστάσεις της ορθόδοξης μοναστικής ιστορίας. Αναφέρετε στους λεγομένους κατά «Χριστόν Σαλούς», δηλαδή τους «τρελούς για τον Θεό», δηλαδή τους ιδιότυπους αγίους που χαρακτηρίστηκαν σαν σαλεμένοι, σαν τρελοί, σύμφωνα με τα κοινά κατεστημένα πρότυπα.

Πίσω όμως από αυτή την τρέλα τους, κρύβονταν και κρύβετε μια πραγματικά εκπληκτική διάσταση της ορθόδοξης ταυτότητας τους, μια διάσταση που ήταν πλήρης θειας χάριτος. Αυτοί οι σαλεμένοι ήταν ένα χαρακτηριστικό γνώρισμα, ένα θειο χάρισμα της ανατολικής μοναστικής, αλλά και κατά κόσμο θρησκευτικής εκδήλωσης όπως θα δούμε παρακάτω. Μάλιστα πολλοί έχουν παρομοιάσει τους Σαλούς με τους αναρχικούς του εικοστού αιώνα, με την διαφορά βέβαια πως ενώ οι αναρχικοί ήθελαν την κατάλυση της κοσμικής αδικίας και υποκρισίας, συχνά με την βία και χωρίς κανένα εσωτερικό υπόβαθρο, οι Σαλεμένοι με την τρελή τους εμφάνιση χτυπούσαν το κατεστημένο ξεσηκώνοντας θύελλα αντιδράσεων, γιατί ακριβώς έδειχναν με τον τρόπο τους αλλά και με την θεία χάρη τους την σαπίλα της κοινωνίας, μιας κοινωνίας όπου βασιλεύει και συχνά θριαμβεύει με τον μανδύα της καθωσπρέπει θρησκευτικής εικόνας, η υποκρισία, η αδικία, και η κατά κόσμο αμαρτία και αποστασία. Με αυτό τον τρόπο επιδίωκαν την αλλαγή της κοινωνίας.

Το θέμα αυτό της Σαλότητας αποκτάει ιδιαίτερη σημασία στην συγκυρία των τελευταίων μηνών που κάποιες ορθόδοξες θρησκευτικές αξίες έχουν βρεθεί στο στόχαστρο δημοσιότητας και άγριας κριτικής. Η ιστορία της μονής του Βατοπεδίου, που λάνσαρε ένα τύπο μοναχού –επιχειρηματία με μοναδικό του στόχο το κέρδος, απέχει παρασάγγας από την εικόνα του φτωχού, ρακένδυτου, αποστεωμένου, φιλολαϊκού Σαλού, του πραγματικού μοναχού, που και σήμερα στο Άγιο Όρος, στο ιερό «περιβόλι της Παναγίας», έχει θυσιάσει κάθε απόλαυση αυτού του κόσμου, κάθε αίσθηση της κοσμικής ευχαρίστησης και ζει ταπεινά χωρίς ανέσεις, χωρίς τα στοιχειώδη για τους κοσμικούς, με στέρηση και αδιάκοπη νηστεία. Ο σημερινός Σαλός συχνά προσποιείται σκόπιμα τον δύστροπο, τον τρελό και τον ανόητα αυστηρό, για να εισπράξει σαν θεία αμοιβή την περιφρόνηση και την έντονη κριτική την οποία θεωρεί σαν εσωτερικό του μισθό στην προσπάθεια του να ανεβεί, «ένθα ουκ έστιν πόνος ου λύπη ου στεναγμός αλλά ζωή αιώνιος». Μιμείται την αμαρτία για να γίνει «καθρέπτης» της και να την αποτρέψει από τους πιστούς που θα «καθρεπτιστούν» πάνω του.

Η Σαλότητα είναι ένα είδος, μια μορφή μοναστικής άσκησης που αναπτύχτηκε στην ανατολική, ορθόδοξη κυρίως χριστιανική εκκλησία. Ήδη από τον δεύτερο αιώνα μ. Χ. είχαν αρχίσει να εμφανίζονται οι πρώτοι Σαλοί μοναχοί. Η αφορμή της εμφάνισης του ήταν κυρίως δυο λόγοι : α) η αντίδραση τους στην αυξανομένη από τότε διαφθορά εντός του χριστιανικού κόσμου και δεύτερο, β) η αντίδραση στους διωγμούς της εποχής. Από τον τέταρτο αιώνα η Σαλότητα άρχιζε να παίρνει την οριστική της μορφή, δηλαδή της προσποιητής μωρίας, της συνειδητής τρέλας. Οι πρώτες αναφορές την εποχή εκείνη κάνουν λόγο για απερχομένων μοναχών στην έρημο που υποκρίνονταν την Σαλότητα. Παράλληλα κάνουν λόγο για αγίους που είχαν φτάσει σε ύψιστο επίπεδο μοναστικής άσκησης και θέλοντας να καταπολεμήσουν κάθε προοπτική να αυτοπροβληθούν και να γίνουν το αντικείμενο λατρείας των πιστών, προσποιούνταν τους μωρούς. Η Ορθόδοξη ανατολική εκκλησιά αναγνωρίζει την δια «Χριστόν Μωρία» σαν μια μορφή αγιότητας που αποτελεί μέρος της ορθόδοξης πνευματικότητας. Η Σαλότητα έχει γράψει την δική της μεγάλη παράδοση στους κόλπους της ορθόδοξης αγιότητας.

Σύμφωνα με τον Θεολόγο καθηγητή, L Ryden, η ετυμολογία της λέξης σαλός είναι αμφίβολη. Κατά πάσα πιθανότητα η λέξη προέρχεται από την συριακή λέξη «Sakla», που σημαίνει μωρός. Η ελληνική λέξη μωρός προέρχεται από το ρήμα μωραίνω, που σημαίνει ανοηταίνω φέρομαι σαν ανόητος. Αυτός που από τους πρώτους Χριστιανούς αναφέρονταν συχνά σ’ αυτή την λέξη, την μωρία και τον μωρό, ήταν ο Απόστολος Παύλος, ο οποίος από πολλούς θεωρείται σαν ο πατέρας της εν Χριστώ Μωρίας, δηλαδή της Σαλότητας. Ο Απόστολος Παύλος δέχτηκε αρκετές φορές κατά την διάρκεια του μεγάλου ιεραποστολικού του έργου τον χαρακτηρισμό του τρελού. Όταν μίλησε στην Αθήνα στον λόφο της Πνύκας, και ανέφερε στους Αθηναίους για ανάσταση νεκρών, έγινε αντικείμενο χλευασμού και ειρωνείας και πολλοί τον αποκάλεσαν μωρόν, όπως και ο Ρωμαίος διοικητής Φήστος όταν απολογήθηκε μπροστά στον βασιλιά Αγρίππα.

Ο ΑΓΙΟΣ ΤΡΕΛΟΣ
Η λέξη Σαλός που για πολλούς σημαίνει τρελός, είναι σίγουρα ένας χαρακτηρισμός που κουβαλάει πάνω του πολλές προκαταλήψεις από ένα καθιερωμένο κατεστημένο που έχει κυριαρχήσει τους τελευταίους αιώνες στον ανθρώπινο πολιτισμό και έχει βασιστεί σε ένα άκρατο ορθολογισμό θεμελιωμένο στην διαφωτιστική επανάσταση της Δύσης. Η επικράτηση τους περασμένους αιώνες ενός άκρατου ορθολογισμού, γέννησε όλες τις σύγχρονες ψυχοπάθειες με αποτέλεσμα όλη η εκσυγχρονισμένη κοινωνία μας να χαρακτηρίζετε συχνά σα ψυχικά άρρωστη. Στον αντίποδα του ορθολογισμού, με την έννοια της Σαλότητας, αποδίδεται ένας είδος «θείας τρέλας», στην πραγματικότητα μια στάση ζωής που κρατούσαν ορισμένοι μοναχοί και Χριστιανοί ασκητές, κυρίως τα πρώτα χρόνια της επικράτησης του Χριστιανισμού, για να καυτηριάσουν την θρησκευτική υποκρισία που είχε αρχίσει τότε να κυριαρχεί.

Αλλά η θρησκευτική και η κοσμική υποκρισία, ήταν πάντα ένα χαρακτηριστικό της ανθρώπινης κοινωνίας και ειδικά της σύγχρονης, συχνά τυπολατρικής και ορθολογικής πραγματικότητας. Έτσι, η αναφορά στην Σαλότητα, είναι μεσα στην σύγχρονη καθημερινή επικαιρότητα. Σαλότητα ήταν ο «θείος έρωτας» που οδηγούσε τους άγιους εκείνους να κάνουν τρελές και παράλογες πράξεις σύμφωνα με τα κριτήρια του κόσμου. Ο σκοπός τους ήταν να δώσουν τα δικά τους μηνύματα στις άλλους καθ’ όσο, όντας μοναχοί, προτιμούσαν να ζούνε μέσα στον κόσμο και δεν ακολουθούσαν τον μοναχικό δρόμο του ασκητισμού.

Ήταν δηλαδή ασκητές της κοινωνίας. Ενέπαιζαν τον κόσμο και εμπαίζονταν από αυτόν, ενώ το βασικό τους μήνυμα, που διακρίνετε από την μεγάλη τους αγάπη για την ανθρωπότητα ήταν το εξής : «Ανακαλύψτε την αμαρτία παντού. Εισχωρήσετε σε όλες τις ανθρώπινες δραστηριότητες, συναναστραφείτε του πάντες και μην περιφρονείται κανένα σε όποια θέση και αν βρίσκεται, όποια δουλειά κι αν κάνει. Ξεσκεπάστε και αποκαλύψτε την αμαρτία, αλλά περιβάλλετε, αγκαλιάστε με αγάπη τον ίδιο τον αμαρτωλό». Από την άλλη τόνιζαν, (αλήθεια πόσο επίκαιρο), πως αυτοί που με τόση ευκολία μπαίνουν στις εκκλησίες και ανάβουν κεριά και κάνουν αμέτρητους τεμενάδες, με τον ίδιο τρόπο μπαίνουν μέσα στις ταβέρνες, στα δημόσια λουτρά και στα κακόφημα σπίτια και κάνουν τα χίλια μύρια αίσχη .

Με τον ίδιο τρόπο που ανακαλύπτουν την αμαρτία, εκεί που υπάρχει, με τον ίδιο τρόπο την αποκαλύπτουν και εκεί, που σύμφωνα με τα κατεστημένα είναι αδύνατο να υπάρχει. Περπατώντας στους δρόμους, ανάμεσα στους ανθρώπους, χορεύουν, κάνουν αστεία και παίζουν μαζί τους. Και μέσα απ’ όλα αυτά τα επεισόδια της καθημερινής ζωής, ανακαλύπτουν με το διορατικό τους χάρισμα κάποιο σκάνδαλο, κάποια κρυφή αμαρτία, κάποια κρυμμένη μοχθηρή σκέψη. Αυτό το επισημαίνουν, το διαλαλούν και ακόμα προειδοποιούν τους ανθρώπους για την αμαρτία που σκέφτονται να κάνουν, για τις βρώμικες σκέψεις που κυριαρχούνε στο μυαλό τους. Ο Σαλός, είναι η ζωντανή υπέρβαση της καθημερινής ζωής που έχει παρεκκλίνει και είναι βουτηγμένη στην αμαρτία, όχι με την αυστηρή ηθική έννοια, που και αυτή ο Σαλός την καυτηριάζει, αλλά με την έννοια της έλλειψης εσωτερικής καθαρότητας.

Όλο αυτό το παιχνίδι είναι δύσκολο στην μορφή του και η Σαλότητα γίνεται επικίνδυνη για τον ασκητή, για τον Άγιο, που φαινομενικά γίνεται ο ίδιος αμαρτωλός, αρνείται τα μοναχικά και ασκητικά ιδεώδη που υπηρετεί μέσα του και παριστάνει την ίδια την κορυφή της απατής και της υποκρισίας. Γίνεται συνειδητά ένας καθρέπτης όλης αυτής της κατρακύλας της κοινωνίας, είτε αυτή ήταν η κοινωνία της χριστιανικής κόσμου στους πρώτους αιώνες του χριστιανισμού, είτε θα μπορούσε να είναι η σημερινή κοινωνία μας που πραγματικά έχει ανάγκη από Σαλούς να της κάνουν να καταλάβει σε ποια κατάσταση βρίσκεται και να της δείξουν τον ορθό δρόμο. Ο Σαλός κάνει παρέα με πόρνες και μεθυσμένους, τρώει λαίμαργα μέχρι σκανδαλισμού όταν οι άλλοι νηστεύουν, ενώ άλλη φορά βρίσκεται μισοπεθαμένος από την πείνα. Προσπαθεί να εξαπατήσει τους άλλους για να κρύψει το μυστικό του παιχνίδι.

Όταν μαθευτεί η αγιότητα του και φανερωθεί ο θειος σκοπός του από τα ίδια του τα θαύματα, τότε ο Σαλος χάνεται, εξαφανίζεται, γιατί απεχθάνεται κάθε έπαινο και κάθε ευχαριστία από όσους έχει ευεργετήσει. Είναι ο «αλήτης του θεού», ένας αναρχικός του πνεύματος και της ζωής, μια ξεχωριστή μορφή αγιοσύνης που η παράδοση της πέρασε στην σημερινή μας κοινωνία, με μια διαστρεβλωμένη μορφή όπως το κίνημα της αναρχίας, της αμφισβήτησης του σύγχρονου πολιτισμού που προσπαθεί συχνά με ακραίες και αποτυχημένες μεθόδους να εφαρμόσει ορισμένες μορφές Σαλότητας

Χαρακτηριστική είναι και η αναφορά που υπάρχει στο Γεροντικό για την Σαλότητα. «Κάποτε ένας αδελφός ρώτησε τον γέροντα του πως κάποιος μπορεί να γίνει μωρός για χάριν του Κυρίου . Και ο γέροντας του απάντησε : Έμενε ένας νέος σε κάποιο Κοινόβιο και παραδόθηκε σε ένα γέροντα ασκητή να τον διδάξει τον λόγο του Θεού. Έλεγε λοιπόν στο παιδί ο γέροντας, -Όταν σε βρίσει κάποιος εσύ να τον ευλογείς. Και όταν καθίσεις στο τραπέζι να τρως τα άχρηστα και να αφήνεις τα καλά. Και όταν πρόκειται να διαλέξεις ρούχο να αφήνεις το καλό και να προτιμάς το φθαρμένο. Και το παιδί τότε του απαντά, -Μήπως γέροντα είμαι ανόητος που μου λες να κάνω όλα αυτά ; Και ο γέροντας του απάντησε , -Παιδί μου γι’ αυτό σου συμβουλεύω να κάνεις όλα αυτά, για να γίνεις μωρός για τον Κύριο και ο Κύριος θα σε κάνει πραγματικά σοφό». Έτσι έδειξε ο γέροντας πως κάποιος μπορεί να γίνει μωρός για τον Κύριο.

ΝΙΚΟΣ ΧΕΙΛΑΔΑΚΗΣ
Δημοσιογράφος-Συγγραφέας-Τουρκολόγος
www.nikosxeiladakis.gr

Αξιολογήστε Το

Facebooktwittergoogle_pluslinkedinmail
Loading...

Μπορεί να σας αρέσει...

Αφήστε μια απάντηση

Η ηλ. διεύθυνση σας δεν δημοσιεύεται. Τα υποχρεωτικά πεδία σημειώνονται με *